SAVAŞ BİTTİ TAZMİNAT KAVGASI BAŞLADI

ABD ile İran arasında yürürlüğe giren mutabakatın altıncı maddesi, daha teknik görüşmeler başlamadan tarafların farklı yorumlarıyla tartışma konusu oldu. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, bu düzenlemenin ülkeye yaklaşık 300 milyar dolarlık yatırım sağlayacağını ileri sürdü. Kalibaf’a göre bu kaynaklar hem savaş ve yaptırımlar nedeniyle zarar gören bölgelerin yeniden inşasında hem de kalkınma projelerinde kullanılacak.  

Washington ise aynı metni farklı okuyor. Amerikan yönetimine yakın kaynaklar, anlaşmada İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını öngören açık bir hüküm bulunmadığını, doğrudan mali yardım ya da otomatik kaynak transferi söz konusu olmadığını vurguluyor. Başkan Donald Trump da İran’a yüz milyarlarca dolar aktarılacağı yönündeki iddiaları “sahte haber” olarak nitelendirdi.  

Savaşın Ekonomik Faturası  

Savaşın iki ülkeye ve küresel ekonomiye çıkardığı ağır maliyet, barışın önünde ekonomik çıkarların nasıl engel oluşturabileceğini gözler önüne seriyor. ABD’nin doğrudan askeri harcamaları yaklaşık 29 milyar dolar olarak hesaplandı. Enerji fiyatları ve enflasyon kaynaklı ek yüklerle birlikte toplam maliyet 100 milyar doların üzerine çıktı. Uzun vadede ABD ekonomisine yükün 600 milyar dolara kadar çıkabileceği öngörülüyor.

İran ise savaş ve yaptırımlar nedeniyle 100–270 milyar dolar arasında ekonomik zarar yaşadı. Ülke ekonomisinde %6–10 oranında daralma, enflasyonda %50–70 artış görüldü. Hürmüz Boğazı’nın kapanması günlük 435 milyon dolar kayba yol açtı.

Küresel ölçekte ise çatışmanın toplam maliyeti 2,2–3,5 trilyon dolar arasında hesaplanıyor. Küresel büyüme beklentisi %2,9’dan %2,5’e gerilerken, enerji ve gübre fiyatlarındaki artış dünya genelinde 400 milyar dolarlık ek maliyet oluşturdu.

Çıkar Çatışması Barışı Engelleyecek mi?

Avrupalı uzmanlara göre tartışmanın özü para değil, tarafların aynı metni farklı siyasi beklentilerle yorumlaması. İran yönetimi iç kamuoyuna ekonomik kazanım mesajı vermek isterken, Washington ise Amerikan seçmenine mali taviz verilmediğini göstermek için aynı metni farklı şekilde anlatıyor.  

Diplomatik çevreler, altıncı maddenin gelecekte mutabakatın en kritik ve en tartışmalı bölümü olabileceğini düşünüyor. Çünkü mesele yalnızca 300 milyar dolar değil; tarafların aynı cümleyi farklı gerçekliklerle yorumlaması. Bu nedenle bazı gözlemciler, “barışın önünde en büyük engel, çıkarların farklı okunması olabilir” değerlendirmesini yapıyor.